Bug her bir kir ýuwýan zawodyň zerur bolan ýylylyk çeşmesidir. Onda, örän gyzdyrylan bug bilen doýgun bugyň arasyndaky tapawutlar näme? Tapawutlar olaryň termodinamik ýagdaýyndadyr.
Doygun Bug
Doýgun bug belli bir basyşda suwuklygyň we gazyň deňagramlylykda bile ýaşaýan ýagdaýy aňladýar. Bu ýagdaýda, suwuklyk buharlanmagyny dowam etdirer, gaz bolsa ikisi dinamiki deňagramlylyga ýetýänçä kondensasiýany dowam etdirer. Şol wagt, temperatura we basyşbugüýtgewsizdir. Olar doýgun temperatura we doýgun basyş diýilýär. Deňagramlylygyň başynda bug çygly doýgun bug bolýar. Eger adamlar gyzmagyny dowam etdirseler, doýgun suwdaky ähli suw bugarylandan soň bug gurak doýgun buga öwrüler. Çygly doýgundan gurak doýguna çenli bugyň temperaturasy üýtgewsiz galýar. Çygly doýgundan gurak doýguna çenli bugyň temperaturasy ýokarlanmaýar. Beslenen basyşda, gurak doýgun bug has gyzdyrylsa, onuň temperaturasy ýokarlanýar we ol örän gyzgyn buga öwrülýär. Aşa gyzdyrylan bugda suwuk damjalary ýa-da suwuk dumanlar ýok we ol hakyky gazdyr.
❑ Mysal
Muny ýönekeý ýagdaýa getirmek üçin:
● Belli bir basyşda suw buglanmaga başlaýar we gaýnap gyzdyrylandan soň kem-kemden buga öwrülýär. Bu wagtda bug temperaturasy doýgunlyk temperaturasyna deň bolýar. Bu temperatura basyş bilen baglanyşyklydyr. Basyş näçe ýokary bolsa, doýgunlyk temperaturasy şonça ýokary bolýar. Tersine, basyş näçe pes bolsa, doýgunlyk temperaturasy şonça pes bolýar. Basyş 0.10MPa bolanda, doýgunlyk temperaturasy 99.09°C bolýar. Basyş 4.05 MPa bolanda, doýgunlyk temperaturasy 249.18°C bolýar. Basyş 10.13 MPa bolanda, onuň doýgunlyk temperaturasy 309.53°C bolýar.
Aşa gyzdyrylan bug
Doýgun bug has gyzdyrylandan soň, temperatura bu basyşda ýokarlanmagyny dowam etdirer we doýgunlyk temperaturasyndan ýokary bolar. Doýgunlyk temperaturasyndan ýokary bolan bu buga aşa gyzdyrylan bug diýilýär. Bu ýagdaýda buguň temperaturasy we basyşy indi üýtgewsiz galýar. Yssylyk ýokarlananda, olar hem ýokarlanýar. Aşa gyzdyrylan bugyň ýylylyk energiýasy we ýylylyk kuwwaty has ýokarydyr.
❑ Kemçilik
Şeýle-de bolsa, hakyky ulanylyşda, gyzdyrylan bugy ulanmak deňeşdirme boýunça netijesizdir. Sebäbi gyzdyrylan bugy bugarmagyň entalpiýasyny çykarmak üçin doýgunlyk temperaturasyna çenli sowatmaly. Gyzdyrylan bugyň doýgunlyk temperaturasyna çenli sowamagyndan bölünip çykýan ýylylyk bugarmagyň entalpiýasyna garanyňda örän azdyr.
● Eger buguň gyzgynlygy örän az bolsa, gyzgynlygyň bu kiçi bölegini çykarmak deňeşdirme boýunça aňsat. Şeýle-de bolsa, gyzgynlyk örän ýokary bolanda, sowamak wagty has uzak bolýar. Bu döwürde diňe örän az mukdarda ýylylyk çykyp bilýär.
Hakyky ýylylyk alyş-çalyş enjamlarynda, gyzdyrylan bug ulanylyş ýylylyk alyş-çalyş enjamlarynyň içinde gurak diwar emele getirer. Bu ýer çalt gabyk emele getirip, turba diwarynyň gyzmagyna we turbalaryň zaýalanmagyna sebäp bolar. Şonuň üçin, şol bir basyşda gyzdyrylan buguň temperaturasy doýgun bugdan ýokary bolsa-da, onuň ýyladyş kuwwaty doýgun bugdan pesdir.
Netije
Hakyky önümçilikde, kir ýuwýan zawodlar elektrik stansiýasy tarapyndan öndürilýän ýokary temperaturaly we ýokary basyşly gyzdyrylan bugy ulanmak islese, bug ilki bilen gyzdyrylan bugy doýgun buga öwürmek üçin gyzdyrylmany azaldýan we basyşy peseldýän stansiýa ulgamyndan geçmeli. Gyzdyrylan bug diňe doýgun ýagdaýa çenli sowadylanda iň peýdaly gizlin ýylylygyny çykaryp biler.
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 13-nji awgusty